معمار ایرانی

لطفعلی خان زند پادشاه جوان زندیه که رقیب سر سخت و دلاور آقا محمد خان قاجار بود و مقتول شد در جوار این امامزاده مدفون است.اداره کل باستان شناسی لوحه ای از سنگ مرمر به نام این پادشاه تهیه کرد و پس از اصلاحات و تعمیراتی در بنای مزبور لوحه را در آنجا نصب کرد .متن این لوحه چنین است:

"هوالباقی. لطفعلی خان فرزند دلاور محمد جعفر خان نواده برادری کریم خان و کیل الرعایا سرسلسله زندیه است . تولدش در حدود سال 1187 هجری اتفاق افتاد . در روزگار پادشاهی محمد جعفرخان ،لطفعلی خان مأمور خطه لار و سواحل خلیج شده ؛ چون پدرش به قتل رسید به پاییتخت آمد  و آن جا را در بهار سال 1203 هجری از مدعیان سلطنت خالی نمود و خود در همان تاریخ به پادشاهی نشست . تا ربیع الثانی سال 1209 هجری سلطنت نمود تاآن که در پنجم ربیع الثانی سال 1209 هجری در بم به دست حکمران آنجا گرفتار و کور گردید . طولی نکشید که خان نابینای زند در تهران مابین ماه های جمادی آخر و رجب سال 1209 هجری در سن بیست و دو سالگی به قتل رسید ، و سپس در امامزاده زید تهران به خاک سپرده شد. به تاریخ آبان ماه 1319 هجری خورشیدی ."

مقبره شیخ لطفعلی خان زند

نسب حضرت امازاده زید همانند بسیاری از امامزاده های دیگر چنانکه بر آشنایان به علم انساب پوشیده نیست، نامعلوم است.

صاحب جنة النعیم در باب این امامزاده بحثی دارد . وی به اقوال مشهور بدین قرار پاسخ می دهد :

" به طریق تحقیق این امامزاده زید که در جامعه طهران است زید بن حسن بن علی نیست ، و وی یا در حجاز یا در بقیع مدفون است . زید بن علی بن الحسین هم نیست ، و وی به تاریخ مسطور در کوفه شهید شد  و یقینا استخوان های او را به ری نیاوردند ؛ بدن شریفش را نقل نکردند . زید بن موسی بن جعفر هم نیست، وی در سر من رای رحلت کرد و مدفون شد . ایضا زید بن حسن بن موسی ثانی که از فرزندان موسی الجون پسر عبد الله محض که آل او را زیود خوانند نیز نیست ، از آن که مدفن وی جز در ری معین است ..."

وی سپس از مجموع تحقیقات خویش بااستناد به کتاب منتقله الطالبیه چنین نتیجه گرفته است:

"... زید نامی از امامزادگان که حسنی است ؛ به چند فاصله  و واسطه به حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام – می رسد- در ری آمده است و فات نموده است . جز این بزرگوار در ری و اطراف آن مزاری که به این اسم معروف باشد نیست . به واسطه ی فاصله کثیره که بین این امامزاده مکرم است با حضرت امام حسن (ع) معلوم می شود بعد از حضرت عبد العظیم به ری آمده است ... "

در صورتی که مایل به دیدن عکس های بیشتر از این مکان یا جواب به سوالی در باره این مکان می باشید پیام بگزارید

از سال 1318 وزارت فرهنگ صحن این بقعه و حجره های اطراف آن را جهت احداث دبستان حافظ برگزید ، درختان کهن و محوطه صحن در عین حال که صحن اصلی و قدیم بقعه است ، حیاط دبستان است.در این زمان صحن کوچکی از طرف خیابان در جنوب بقعه ایجاد گردید. امروزه ورود به بنا از از داخل این صحن کوچک صورت می گیرد.کاشیکاری کمربندی خارجی گنبد در فاصله بین دو پوش گنبد انباشته شده بود و در سال 1319 هجری شمسی طی تعمیرات اداره ی باستان شناسی بدست آمد.کاشیکاری گنبد تا سال 1322 هجری شمسی به طول انجامید.

دبستان حافظ

بنای گنبدخانه از آثار زمان فتحعلیشاه تا قاجار و مورخ به سال 1245 می باشد . صحن ، ایوان و حجرات در زمان ناصرالدین شاه قاجار و در خلال سال های 1297 تا 1301 احداث گردیده است.در این زمان تزیینات نقاشی روی گچ در فضای گنبد خانه با تزیین آیینه کاری پوشانده شد . آثار این نقاشی ها در سال 1325 هجری شمسی طی مرمت آیینه کاری آشکار گردید.

 تزیینات داخلی

در کتاب جنة النعیم درج شده است:

"به امر و فرمان حضرت اقدس همایون اعلا در این اوقات که مورخه 1296 هجری است ، در عمارت صحن شریف این امامزاده جلیل تأکیدات اکید شده ، به نحوی خوش زینت یافت و به طرز مطبوعی اصلاح خرابی های آن گردید."

این بقعه در محله بازار در انتهای جنوبی بازار بزازان یا بازار امیر ، میان چهار سوق کوچک و انتهای بازار ارسی دوزها واقع است.

این بقعه از معظمترین زیارتگاه های تهران است ، به هنگام توسعه بخشیدن تهران بنای قدیمی آن را برداشتند و بنای کنونی را به جای آن ساختند.

ورودی به بازار

 بر روی صندوق عتیقه مرقد مطهر امامزاده حاشیه ای افقی در بالای چهار بدنه و حاشیه ای دیگر در پایین به همین ترتیب تعبیه گردیده است.حاشیه فوقانی کتیبه ای است به خط ثلث برجسته ، مشتمل بر دو آیه نخستین آیة الکرسی است. در دنباله این کتیبه در ضلع غربی صندوق چنین ذکر گردیده:

"تحریرا فی خامس شهرالله رجب المرجب سنة اثنی و تسعایة هجریة النبویة ..."

 بدین قرار کار این صندوق در پنجم رجب سال 902 پایان پذیرفته بود .تاریخ موجود بر روی این صندوق گواه این امر است که بقعه امامزاده زید پنج سال قبل از رسمیت یافتن مذهب شیعه در ایران و جلوس شاه اسماعیل اول صفوی ،آباد و دایر بوده است. در این تاریخ خاندان آق قوینلو در این حدود فرمانروایی داشتند. در حاشیه تحتانی صندوق نیز در هر سو کتیبه ایبه خط ثلث ترنجی طویل به طور برجسته فراهم آمده است. در ضلع شمالی در معرفی امامزاده ذکر شده:

"هذه البریة المقبرة امامزاده سید زیدبن زین العابدین بن حسین بن علی علیه السلام."

"این پناهگاه ، مقبره امامزاده سید زید پسر زین العابدین پسر حسین پسر علی علیه السلام است."

این صندوق عتیقه توسط خواجه قنبر علی بن محمد زرین کمر تهرانی وقف شده و سازندگان آن استاد حبیب و استاد احمد لواسانی بوده اند.بنای فعلی امامزاده توسط آصف الدوله قاجار احداث گردیده و ساختمان ایوان و صحن به امر کامران میرزا نایب السلطنه انجام شده است. بنا بر کتیبه موجود ، معمار بنای ایوان استاد کریم شیرازی بوده اند . هنرمندان دست اندرکار کار مرمت بقعه حاج عباس علی معمار ، استاد اسد الله کاشی پز و استاد سید مصطفی کاشی کار اصفهانی بوده اند.

آیینه کاری داخلی گنبد